January 19th, 2021

berlin

Дмитрий Быков // «Собеседник», №2, 20–26 января 2021 года

рубрика «Приговор от Быкова»

Достать из пасти

Я, разумеется, встречал во Внуково Навального, и главное ощущение — даже не стыд.


Когда оглядываешь толпу, ожидающую прибытия Бузовой (о чьём возвращении в Москву, как она написала, знали три человека), и видишь, главное, как полиция подносит этой толпе плакаты типа «Оля, ждём» и т.д. — а при этом несколько сот человек не впускают в аэропорт, держа их на двадцатиградусном морозе, и все журналисты по флайтрадару отслеживают повороты самолета Навального,— это не страх, и даже не стыд, и даже не цирк. Это ужасное чувство, что при таком искусстве создавать для себя неразрешимые проблемы руководство страны не может справиться даже с ерундовыми вызовами. Если они так боятся одного блогера с женой, которому вдобавок сделали международную славу неправыми судами и неудавшимся отравлением,— всё очень, очень плохо. Это перспектива не только позора, но голода; не просто арестов (этим они уже никого удивить не могут и ничего другого не умеют), но полного разложения системы. И в этом единственная настоящая аналогия с ситуацией столетней давности.

И второе. Они ненавидят Навального до визга, до полного забвения приличий, и теперь, когда он добровольно явился к ним в пасть, испытывают сложнейшую — хотя сами они очень простые — смесь эмоций. Они жаждут его уничтожить, он у них в руках, но сделать этого нельзя. Сочетание доступности и неприкосновенности — близок локоть, ан не укусишь — творит чудеса. В этих обстоятельствах от них можно ожидать чего угодно, и значит, верна тактика Навального, о которой он говорил десять лет назад в интервью «Собеседнику»: если создать для них несколько точек напряжения — крыша поедет. Сейчас она едет. «Ибо нет на свете большей муки, как хотеть отомстить и не мочь отомстить» — Н.В.Гоголь, «Страшная месть».

Сохранять лицо им уже незачем — они его потеряли бесповоротно ровно в тот момент, как развернули самолет из Внуково в Шереметьево, что было прежде всего бессмысленно. Теперь от них можно ожидать всего, то есть буквально и абсолютно всего, вплоть до массовых похищений или публичных избиений, всю динамику Лукашенко мы видели. Одна фотография прощания Юли с Лёшей сделала больше, чем вся телевизионная пропаганда. И это означает не просто конец двадцатилетнего этапа российской истории, а конец долгий, мучительный, унизительный, травматичный и отчаянно некрасивый. Мы, может быть, не заслужили другого, но от этого не легче.

А советов и призывов не будет. Потому что этого главного вектора никакие действия изменить не могут. Доставать главного российского оппозиционера из пасти надо всё равно, но отстраивать страну заново придётся так и так: они не справились. Это и будет главным итогом всех их художеств.

Dmitry Bykov

To get Navalny out of the jaws of this system

Of course, I went to meet Navalny at Vnukovo, and the main feeling was not even shame.

When you look at the crowd awaiting Buzova’s arrival (three people knew about her return to Moscow, she wrote) and see how the police are bringing them placards with phrases like ‘Olya, we’re waiting for you!’ etc. — and at the same time, several hundred people are not being allowed into the airport, being kept outside in temperatures of -20, and all the journalists are tracking the about-turn of Navalny’s plane by flight radar — this isn’t fear, or even shame, or even a circus. It’s the terrible feeling that, with such a knack of creating insoluble problems for themselves, the leadership of the country can’t even cope with negligible challenges.

If they’re so afraid of one blogger and his wife, who, in addition they’ve made internationally famous with wrongful prosecutions and a failed poisoning — everything is very, very bad. The prospect is not only one of shame, but of hunger; not just of being jailed (they can no longer surprise anyone with this, and there’s nothing else they can do) but the total decay of the system. And this is the only real analogy with the situation a hundred years ago.

And secondly. They hate Navalny with rabid intensity, to the point of forgetting all decency, and now, when he willingly enters their jaws, they experience a most difficult mixture of emotions, although the emotions themselves are very straightforward. They hunger to destroy him, they have him in their hands, but they must not do it. Such a combination of accessibility and untouchability — your elbow is close to you, but you don’t bite it — works wonders. In this situation, you can expect just about anything from them, and that means that Navalny’s tactic, which he spoke about ten years ago in an interview with Sobesednik, is correct: if you create several points of tension for them, they will lose their minds. It’s happening right now. “Because there’s no greater torture on earth than wanting to take revenge but not being able to.” — Nikolai Gogol, The Terrible Revenge.

They no longer need to save face — they lost it irretrievably at the moment when they turned the plane away from Vnukovo airport to Sheremetyevo, which was, first and foremost, pointless. Now we can expect anything from them. That is, literally and absolutely everything, up to mass kidnapping or public beatings, all the Lykashenko-style dynamics we’ve seen. One photograph of Yulia and Lyosha’s parting did more than all the television propaganda. And this means not only the end of a 20-year stage of Russian history, but the end of a long, tortuous, humiliating, traumatic and horribly ugly one. Maybe we deserved no less, but that doesn’t make it any easier.

And there will be no advice given or appeals made. Because no actions can change this main trajectory. We have to get the main Russian opposition leader out of the jaws of this system anyway. But we have to rebuild the country over again in any case: they didn’t manage it. This will be the chief result of all their tricks.


Translated by Anna Bowles
// «Rights in Russia», January 21, 2021
berlin

change.org

Новая газета hat diese Petition an Налогоплательщики РФ gestartet.

Немедленно освободить Алексея Навального

Алексей Навальный был задержан сотрудниками правоохранительных органов 17 января 2021 года в аэропорту «Шереметьево» сразу по возвращении в Москву. Причины, которые вынудили Навального проходить лечение в Германии, обстоятельства его возвращения и задержания очевидно свидетельствуют о политических мотивах нынешних событий.

Никаких правовых оснований для задержания Алексея по прилету в Москву не было. Навальному, по сути, мстят за то, что он выжил после покушения и стал расследовать собственное отравление.

Задержание Алексея Навального — это политически мотивированный акт, не имеющий ничего общего ни с законом, ни с правом.

Пять месяцев назад в Томске на Алексея Навального было совершенно покушение посредством российского боевого отравляющего вещества группы «Новичок». При этом организаторы преступления либо ставили целью убийство Навального, либо понимали высокую вероятность этого и допускали такой сценарий. В ходе расследования силами команд Bellingcat и ФБК была установлена возможная причастность к отравлению сотрудников Федеральной службы безопасности.

С огромным трудом, очевидно, не без международного давления семье и коллегам Навального удалось добиться возможности вывезти Алексея на лечение и реабилитацию в Германию. Объективно обусловленное отсутствие Навального в стране было использовано Федеральной службой исполнения наказаний для обращения в суд с ходатайством о замене Алексею условного срока на реальный. Что, с учетом обстоятельств, очевидно противоречит как сложившейся юридической практике, так и просто здравому смыслу.

Алексей Навальный максимально публично анонсировал свое возвращение в Россию, включая дату, время и рейс авиакомпании. По «удивительному стечению обстоятельств» этот рейс авиакомпании «Победа» в последний момент был направлен в другой аэропорт, где Навального уже поджидали сотрудники полиции.

Решение об аресте Алексея Навального принимал назначенный с нарушением всех норм выездной суд, проходивший в отделении полиции, куда не допустили ни прессу, ни публику.

Все это свидетельствует о том, что происходящее является актом политической расправы над оппозиционным политиком.

Актом, санкционированном на самом верху российской власти.


Актом, в который вовлечены большое количество государственных органов и должностных лиц.

Мы категорически выступаем против преследования Алексея Навального и сотрудников Фонда борьбы с коррупцией, который он возглавляет, и требуем немедленно освободить Алексея.

Уголовное преследование в отношении Алексея Навального должно быть прекращено, а виновные в покушении на жизнь оппозиционера и организаторы его незаконного преследования найдены и наказаны.

Предлагаем всем политикам, активистам и просто неравнодушным людям присоединиться к нашему требованию и оставить свою подпись под этим заявлением.

Этот призыв поддерживают:


Дмитрий Муратов, главный редактор «Новой газеты»
Ирина Прохорова, издатель, общественный деятель
Андрей Пивоваров, политик, директор «Открытки»
Евгений Ройзман, политик, экс-мэр Екатеринбурга
Илья Яшин, политик, глава Красносельского муниципального округа Москвы
Константин Янкаускас, политик, муниципальный депутат района Зюзино Москвы
Владимир Кара-Мурза, политик, председатель Фонда Бориса Немцова за свободу
Илья Азар, журналист «Новой газеты» и муниципальный депутат района Хамовники Москвы
Дмитрий Быков, писатель
Юлия Ауг, актриса
Сергей Давидис, правозащитник ПЦ «Мемориал»
Людмила Улицкая, писатель


А вы?
berlin

Дмитрий Быков (интервью) // «Czas Literatury», №1(9), 2020

Dostojewski, tajemnica, przyszłość

Dmitrij Bykow | poeta i prozaik, krytyk literacki i dziennikarz, charyzmatyczny nauczyciel i wykładowca. Publiczność w mgnieniu oka wykupuje bilety na jego lekcje o literaturze, mimo iż są one dostępne w sieci, między innymi w niezależnej telewizji internetowej «Dożd». Jest także jednym z najbardziej rozpoznawalnych uczestników debaty publicznej, który w swojej audycji w Radiu «Echo Moskwy» odpowiada zarówno na pytania o sztukę, jak i o politykę. Jego wypowiedzi łączy trafność sformułowań i prowokowanie do myślenia. Pisze nie tylko teksty autorskie, ale także redaguje cieszące się dużą popularnością antologie wierszy i opowiadań. Wyróżniają je tematyczne uporządkowanie i intrygujące tytuły, takie jak «Straszne wiersze» i «Marusia się otruła: seks i śmierć w literaturze lat 1920». W Warszawie spotykamy się przy okazji jego tournée po Europie. Rozmawiamy o poezji rosyjskiej i polskiej, o tym, czy Dostojewski jest nadal największym punkiem literatury, o strukturze tajemnicy i odgadywaniu przyszłości.


— Co Pana motywuje do zestawiania antologii, gdy i może, i chce Pan powiedzieć tak wiele od siebie?

— Przede wszystkim dobre wiersze to duża rzadkość, a większość tomików wielkich poetów jest zestawianych na chybił trafił, bez przyjęcia określonego kryterium. Do zbiorów trafiają utwory, których wręcz nie należałoby publikować. Mnie natomiast pociąga wybieranie prawdziwych, zachowujących aktualność pereł. Cudowność tematycznych antologii polega jeszcze na tym, że pozawalają one przybliżyć poezję współczesnemu czytelnikowi. Wystarczy odnieść wiersze do jego potrzeb i problemów. Z Julianą Uljanową zrobiliśmy tomik strasznych wierszy. Czytelnik bowiem żyje dzisiaj wieloma lękami, które docierają do niego z różnych stron, a transferowanie lęków i emocji do wierszy — to jest sposób na poradzenie sobie z tą frustracją. W tej poezji można rozpoznać własne lęki, ale są one podniesione do rangi sztuki wyższej.

— A jakich jeszcze antologii możemy się spodziewać?

— Teraz z Marią Rozanową opracowuję antologię «Wóz życia», czyli poetyckie ujęcie różnych życiowych etapów: młodości, wieku średniego i starości. Paradoksalnie najwięcej wierszy poświęcanych jest ostatniemu z nich, dlatego że starość to jest problem, z którym człowiek rzeczywiście musi się zmierzyć. Jedynym problem młodości jest to, że mija, a wiek średni jest czasem prozaicznego samouświadomienie i rzadko kto wówczas pisze wiersze. Do książki wejdzie trzydzieści utworów o młodości, dwadzieścia o wieku dojrzałym i sześćdziesiąt o starości. Chciałbym również zestawić antologię zoologicznych auto portretów: rosyjscy poeci o sobie jak o zwierzętach, o swoich zwierzęcych portretach. Autoportret pod taką zoologiczną postacią mówi o poecie więcej od najbardziej szczerych wierszy o miłości. Ciekawe na przykład jest to, że Bułat Okudżawa opisał siebie pod postacią myśliwego i to wcale nie jest przypadkowe.

— Większość czytelników skojarzyłaby Okudżawę raczej z celem polowań niż z myśliwym...

— Zgadza się, ale jest inaczej. Był on co prawda dostojnym i szlachetnym myśliwym, ale jednak myśliwym.

— I w czym się to przejawia?

— W tym, że Okudżawa był starszy i mądrzejszy od swojego pokolenia. On był jednym z królów estrady. I był na niej najbardziej trzeźwy. Kiedy inni karmili się iluzjami po «odstawce» Chruszczowa czy na początku wydarzeń w Pradze, on od razu zrozumiał, że Breżniew będzie gorszy od Chruszczowa, a Praga zostanie zdławiona. On nie uległ iluzji nawet na temat pieriestrojki. Jest taka anegdota z początku lat dziewięćdziesiątych o tym, jak pewnej zimy Okudżawa był chory i przyjaciel przyniósł mu w prezencie ananasa. Poeta powiedział na to: «Obawiam się, że i tym razem też nic się nie zmieni». Przyjaciel zdziwił się: «Jak to, Bułat? Popatrz, ananas, zimą!» W odpowiedzi usłyszał: «No to będziemy jak te ananasy zimą — egzotyczni». Okudżawa był patronem swojego pokolenia. Dlatego jest raczej myśliwym, a nie zwierzyną.

— Dla mnie jako czytelnika tematyczność antologii ma tę wartość, że kasuje efekt powierzchowności. Narodowe antologie wydają się mieć w sobie paradygmat romansowania: jeśli znasz wielu ludzi po trochu, to nie znasz dobrze żadnego. Czy widziałby Pan sens zestawienia na przykład antologii polskiej poezji?

— Polska poezja jest do tego zbyt bogata i różnorodna. Chętnie zestawiłbym antologię polskiej poezji religijnej. Tacy poeci jak Miłosz, Szymborska czy Czechowicz proponują własne, bardzo różne koncepcje Boga. Polska poezja jest z jednej strony bardzo katolicka, a z drugiej to, co świeckie i religijne, bardzo dobrze się w niej ze sobą komponuje. I taka antologia byłaby bardzo ciekawa. Mógłbym opracować interesującą antologię obrazu Rosji w polskiej poezji, zaczynając od Mickiewiczowskiego Ustępu, który jest przepełniony Petersburgiem, a kończąc wierszami Osieckiej po święconymi Okudżawie. Najciekawszą byłaby jednak antologia polskiej poezji śpiewanej.

— Co tak zwraca na siebie uwagę w tych wierszach?

— Po pierwsze, najznakomitsi polscy poeci nie stronili od estrady, pisząc dla Rodowicz i Demarczyk. Po drugie polska piosenka autorska jest bardzo specyficzna. W odróżnieniu od rosyjskiej, z jej różowym romantyzmem, jest to poezja pełna traum, szczególnie wojennej. W połowie XX wieku polska psychika musiała poprzez literaturę wypracować nowy stosunek do świata. Nazwałbym go «historyczną ironią». Jest to ironia tragiczna, będąca zadziwiającym połączeniem patosu i drwiny. Może wzięło się to stąd, że polska historia nie jest szczególnie triumfalna, więc trzeba umieć łączyć inteligencki kult porażki z kultem heroizmu. To jest to, co Okudżawa wy czuł w Pożegnaniu z Polska, pisząc: «pod krzyk harmonijek odchodzimy jak zawsze bić się za wolność w siedemnaście lat». I jeszcze coś jest charakterystycznego dla polskiej poezji — to jej skryta erotyka, bardzo wyczuwalna w polskich wierszach. Erotyka jako pseudonim szczerości, ostatniej prawdy. Nota bene z polskiej liryki erotycznej też byłaby dobra antologia, ale zbyt słabo znam język, aby ją ułożyć.

— Piosenka autorska to przestrzeń, gdzie było może najmniej antagonizmów i najwięcej wzajemnej fascynacji między Polską a Rosją. Niemniej to są dwa różne postrzegania świata. W czym według Pana tkwi różnica?

— Różnicę między polskim a rosyjskim stosunkiem do życia widać wyraźnie, jeśli porównamy piosenkę Okudżawy «Majster Crisza» z jej przekładem na język polski. W Rosji jest to tekst satyryczny. «Wyjmij wreszcie pięści z kieszeni» — to wezwanie do majstra Griszy, który absolutnie niczego nie chce robić. W domu cieknie dach, drzwi skrzypią, a on nie reaguje i wszyscy mu krzyczą: «Wyjmij pięści!» W Polsce ta piosenka zmieniła się w pieśń heroiczną i prawie stała się hymnem «Solidarności»: «Wyjmij pięści i popatrz na świat» brzmi niemal jak «Wyjmij pięści i idź walczyć o wolność». W Rosji Grisza — to leń i alkoholik, którego ludzie błagają, by coś wreszcie zrobił, a w Polsce — to proletariusz idący walczyć o swoje prawa. W Polsce jest jednak więcej patosu, a w Rosji przeważa drwina. Bo u nas ten robotnik już zawalczył o swoje prawa i wiemy, jak się to skończyło.

— Historię Griszy znamy, a jak jest dzisiaj? Jakie dziś wyzwania stoją przed Rosją?

— Odpowiem na to pytanie, ryzykując, że ta odpowiedź zostanie odebrana jako przejaw ekstremalnego rusofilstwa i propagandy. Uważam, iż Rosja przyniesie światu «światło Wschodu». Rosja jako pierwsza zetknęła się różnymi wyzwaniami i jako pierwsza je pokona. Dopóki Ameryka będzie radzić sobie z trumpizmem, a Europa z Brexitem — Rosja już poradzi sobie z Putinem i będzie musiała od nowa wymyślić sobie swoją narodową macierz. Rosję w latach dwudziestych XXI wieku czeka fantastyczny umysłowy szturm. Nie wyobraża sobie Pani, ilu jest fantastycznych, młodych i utalentowanych ludzi, którzy pragną budować Rosję od nowa. Wszyscy mają już dość zamkniętego kręgu historii, która powtarza się od ośmiu wieków, od momentu zaistnienia imperium rosyjskiego. Nowa Rosja to będzie historia chrześcijaństwa po Julianie Apostacie. Jego panowanie to był straszny czas. Chrześcijaństwo już zwyciężyło, a tu nagle historia się cofa. I w Rosji jest podobnie. Wolność już zwyciężyła, a Putin to jest takie właśnie krótkie cofnięcie się historii. Żyjąc wewnątrz tej epoki, wewnątrz tych czasów, nie da się tego wyjaśnić. Tylko że właśnie po Julianie nastąpił renesans. Bo przeszłości nie da się przywrócić.

— Oczy młodzieży płoną?

— Nie tylko młodzieży. W Rosji panuje swoista etyka. Jest ona chrześcijańska, ale z pewnym przesunięciem. W Rosji angażowanie się w sprawy państwa nie cieszy się szacunkiem. Państwo to polityka, to kultura polityczna i masy nie są tym zainteresowane. Masy chcą żyć niezależnie. O ile społeczeństwo niemieckie masowo wierzyło w faszyzm, to społeczeństwo rosyjskie nigdy nie wierzyło w Stalina. Nazywano go «Wąsaczem», układano dowcipy, prawdziwego stalinizmu nigdy nie było. Tak samo nie ma prawdziwego putinizmu. Wyzwaniem jest natomiast to, jak energię ludzi zaangażować do budowy państwa.

— No właśnie, dowcipy czy kawały zawsze były jednak gatunkiem drugiego obiegu, nazywa je Pan nawet «gatunkiem niewolniczym». Czy jest coś, co wyróżnia dzisiejszą relację władzaspołeczeństwo?

— Rosyjskie władze boją się dzisiaj sieci, czyli Internetu, gdyż nie da się go zatrzymać ani zlikwidować. Nie da się zniszczyć struktur sieciowych, bowiem one nie mają centrum. Bo sieć to kłącze. Gilles Deleuze mówi o rhizome, ale Putin nie czytał jego książek. Rhizome wszędzie ma centrum. Możesz aresztować wszystkich, ale nie aresztujesz sieci.

— A co w nowej Rosji i w nowym święcie będzie z naukami humanistycznymi zagrożonymi przez cywilizacyjną koncentrację na IT i sztuczną inteligencję?

Know-how nauk humanistycznych jest zawsze potrzebne. Wyjaśnię od końca: najważniejszym zadaniem literatury nie jest wcale zmienianie świata. Literatura to przede wszystkim zwierciadło świadomości i tylko w niej objawiają się ukryte metafabuły jako powtarzające się w wielu tekstach podobne, a nawet tożsame motywy. Autorzy się nie umawiają, nie znają się, ale nagle tworzą jedną fabułę. Badając ją, można poznać historię ludzkości i zachodzące w niej procesy. Do tego potrzebna jest literatura. Nauki humanistyczne demaskują skrytą fabułę najważniejszego ludzkiego mitu. Mają one tym samym najważniejszy wkład w antropologię.

— Jaki społeczny mit zdemaskowała literatura w XX wieku?

— W latach pięćdziesiątych dwóch rówieśników, nie umawiając się, pisze trylogię o karzełkach. Jedna z nich jest znana na całym świecie — to «Władca Pierścieni» Tolkiena, a druga — to «Nieznajka» Nosowa. Dlaczego angielski profesor i rosyjski operator filmowy nieoczekiwanie piszą trylogie, które mają podobną fabułę? Borys Griebienszykow wyjaśni to tak, że po raz pierwszy wielkie zadania musieli rozwiązać mali ludzie. Czasy mitologicznych bohaterów się skończyły. Wojny wygrywają masy. Bohaterem XX wieku jest Szwejk, a nie Achilles. A Szwejk to mały człowiek. Podam też przykład z wcześniejszej epoki. Z jakiegoś powodu w XVI wieku pojawia się mit faustowski, według którego Bóg oddał człowieka w ręce diabła, takiego bardzo bystrego, inteligentnego, ale sam się od ludzi odwrócił. Kontrakt znajduje się w rękach diabła. Jak chcesz pracować, to musisz się nim dogadać. Dzisiaj jest niezwykłe zapotrzebowanie na ten mit. I kto go pierwszy zauważył? Literatura. Zadaniem nauk humanistycznych jest demaskowanie przesunięć w społecznej świadomości. Mamy także inne, poboczne zadania: opisywanie metafor, tropów itd., ale najważniejsze zadanie historii i literatury polega na wyjawianiu pewnych praw działania świata. Matematyka nie może się tym zajmować. Przepowiadać przyszłość możemy tylko dzięki literaturze i historii. To tam są instrumenty samopoznania. I w tym jest przewaga nauk humanistycznych, gdyż funkcja prognostyczna jest tym, co w nauce najciekawsze. Naszym zadaniem jest prognozować przyszłość, a nie badać przeszłość. I dlatego ja wiem, że nastąpi renesans.

— Mocniejsza jest dzisiaj poezja czy proza?

— Zazwyczaj w czasach kataklizmów mocniejsza jest poezja, a w czasie zastoju — proza. Stan poezji mówi, że mamy dzisiaj kataklizm pod maską zastoju. A proza? Nie znam mocnej prozy i chociaż sam ją piszę, to robię to bez szczególnej chęci. Pisanie prozy dzisiaj ma taki sam sens jak mycie podłóg przed tsunami. Cała proza, którą w tej chwili piszemy zostanie zmieciona przez potężny huragan. Nastąpi nowy paradygmat i wówczas chętnie będę pisać. Gogol nie dat rady skończyć «Martwych dusz» w tysiąc osiemset pięćdziesiątym drugim roku. A my mamy właśnie teraz tysiąc osiemset pięćdziesiąty drugi rok.

— Lubię Pańskie prowokacyjne sformułowania. Dostojewski to nadal «główny punk literatury rosyjskiej»?

— O Dostojewskim to nie ja wymyśliłem, a Maria Rozanowa. Dostojewski to wstrętny, ale bardzo pożyteczny pisarz, bo jako pierwszy odkrył światu tajemnicę rosyjskiej duszy: wszyscy chcą być lepsi, a my chcemy być gorsi. W tym jest upojenie nikczemnością i resentyment na jej gruncie. A tworzę sformułowania, bo uczę w szkole. Łatwo je zapamiętać i dzięki nim zafascynować się tematem.

— Dostojewski to pisarz kojarzony z Petersburgiem. Czy dzisiaj opozycja: Petersburg-Moskwa jest w literaturze rosyjskiej aktualna?

— Literatura idzie dwutorowo, a najbardziej produktywna jest synteza, co już pokazali bracia Strugaccy. Jeden z nich mieszkał w Moskwie, drugi — w Petersburgu, spotykali się i realizowali swoje strategie. Jeśli chodzi o dzisiejsze strategie, to w Petersburgu jest więcej fantastyki, on jest bardziej logiczny i skłania się ku tradycji Gogola i Dostojewskiego. Petersburscy pisarze są też bardziej wynalazczy, jeśli chodzi o fabułę. Tam panuje kult Zachodu i napiętej linii narracyjnej. Moskwa jest cykliczna, a Petersburg jest strzelisty. Dlatego do dzisiaj nie ukończono budowy petersburskiej obwodnicy. Petersburg to miasto pionów i poziomów. To jest gród Piotra I, który ruszył z miejsca rosyjską historię. Moskiewska literatura zapewnia, że Rosja znalazła swoją macierz, że wróciła do siebie prawdziwej. Ta literatura jest nudna i kiepska pod względem estetyki. Moskwa to miasto azjatyckiej archaiki i dużym błędem Lenina było przeniesienie stolicy. Petersburg jeszcze odzyska stołeczną pozycję. On już był stolicą awangardy, stolicą rocka czy stolicą powieści fantastycznej dzięki Strugackim. Będzie także stolicą administracji. W Moskwie będzie centrum finansowe, w Jekaterynburgu — przemysłowe. Rosja będzie państwem policentrycznym. Jak mówi Akunin, nie da się zarządzać gigantycznym państwem z jednego ośrodka.

— Jakie są obecnie dla Pana najciekawsze tematy? Wspomniał Pan o sieci, co jeszcze?

— Intryguje mnie tajemnica. Tajemnica jako gatunek, czyli mechanizmy, które sprawiają, że historia staje się tajemnicza. Zrozumiałem zasadę działania tej struktury. Chodzi tu o to, że w puzzlach jest więcej elementów, niż potrzeba do ułożenia obrazu. Zawsze jest jakiś szczegół, który się nie mieści w tej układance. Badam tę zasadę na przykładzie tajemnicy ołowianych masek i śmierci człowieka z Somerton. Moja kolejna powieść będzie poświęcona tej ostatniej sprawie. Na szczęście nikt na jego temat niczego nie wie, chociaż napisano o tej zagadce tony tekstów. Będę więc pionierem. I tym razem książkę piszę po angielsku, gdyż w tym języku są materiały i dokumentacja. Nigdy nie ukrywałem, że duży wpływ wywarł na mnie film Janusza Majewskiego «Sprawa Gorgonowej» z Ewą Dałkowską. Obejrzałem go w wieku jedenastu lat i nie spałem po nim przez trzy noce. Po raz pierwszy obejrzałem historię kryminalną bez rozwiązania. Wywarł on na mnie większe wrażenie niż opowieści ze zrozumiałym porządkiem. I od tego momentu prześladowała mnie chęć zrozumienia natury tajemnicy, jej istoty.

— Czyli siłą napędową Pańskiej twórczości jest tajemnica?

— Tak. Dzięki tajemnicy świat idzie do przodu.


z Dmitrijem Bykowem rozmawia Józefina Piątkowska